De kerk

Onderstaand artikel is overgenomen van de website Mijzenpolder en Schermereiland van Dick Mantel. een zeer lezenswaardige site; zeker voor de bewoners van de Schermer e.o.

Onzeker is wanneer op de plaats van de huidige kerk de eerste kerk (kapel) werd gebouwd, waarschijnlijk twaalfde of dertiende eeuw. Op de reconstructiekaart 'Hollands Noorderkwartier in 1288' van G. de Vries Az staat in het Zuideinde van Schermer een parochiekerk vermeld. A. A. Beekman corrigeert dat op zijn reconstructiekaart 'Holland's Noorderkwartier in 1300' en vermeldt, waarschijnlijk terecht, dat er sprake was van een kapel vallend onder Schermer (in dit artikel wordt de benaming kapel gebruikt voor een niet zelfstandige kerk, ook na de reformatie).

stuk van de kaart van Beekman

Op zijn kaart tekent Beekman de kerk van Mijzen, de kerk van Schermer, de kapel van Grootschermer (aangegeven met drie pijlen). Verder de kerk van Graft. Schermerhorn is nog niet uitgegroeid tot een dorp. (een kruisje is een kerk en een rondje met kruisje erop een kapel)

Na de reformatie werd Grootschermer een aparte kerkelijke gemeente, tot 1620 gecombineerd met Schermer(horn). Pas in 1620 vond de officiële afscheiding plaats en kreeg Grootschermer zijn eerste eigen dominee, Christophorus Somerhoff. In 1651 werd de kerk vernieuwd. Op 15 juni 1762 werd de eerste steen gelegd voor de huidige kerk die op 26 juni 1763 in gebruik werd genomen door middel van de preek van dominee Van der Hammen.

Het Mijzenkerkje en de Schermerkerk waren beide dochterkerken van de kerk in Heilloo. De kerken in Schermerhorn en Grootschermer vielen tot 1612 (het jaar van het ineenstorten van de oude Schermerkerk) onder de kerk van Schermer. Na de reformatie vormden de kerken van Schermer(horn) en van Grootschermer de zelfstandige gemeente Schermerhorn/ Grootschermer. Van 1612 tot 1620 was de kerk van Schermerhorn de 'parochie'-kerk en in 1620 kwam de splitsing tot stand. Schermerhorn en Grootschermer kregen ieder een eigen dominee.

De eerste predikanten:
De eerste hervormde predikant was Simon Paulusz, die in 1574 beroepen werd en in Schermerhorn, Schermer en Grootschermer preekte (en misschien ook nog wel in het Mijzenkerkje). In de tijd van Jan Steengraft, die Simon Paulusz in 1584 opvolgde, vond in 1620 de splitsing tussen Schermerhorn en Grootschermer plaats. Steengraft bleef in Schermerhorn en Somerhoff was de eerste predikant in het zelfstandige Grootschermer.
Boomkamp bezocht het kerkje in die tijd en zag het volgende:

De kerk van Grootschermerr getekend door Boomkamp in 1740.

In zijn boek 'De Stadt Alkmaar met Haare Dorpen; anno 1740 schrijft hij:

Dit dorp legt 2200 Rijnlandsche roeden ten o.z.o van Alkmaar, de kerk is lang 104 en wijt 46 voeten. De toorn is hoog 80 voet, op welker klok men geschreven vindt: Assverus Coster me fecit Amstelredami. Dirk Klaesz Scheepen en Jan Lubbertsz vroedschap der dorpe Schermer. Boven den ingang van de kerk hangt een bort waer op: Romeinen 10 Ps 14-17 daer onder: Wie hier na doet en gods woort hoort en van harten gelooft. Die wert van zijn zaligheid niet berooft Dat men 1616 heeft geschreeven is dit bort in die kerke gegeeven Boven het bort der graven: Hier staen getekendt in dit perk 't getal der graven in die kerk.

Het huidige dorpskerkje in Grootschermer

 
De voorganger van het huidige kerkje in Grootschermer, getekend door Andries Schoemaker in 1726 (Atlas Schoemaker; KOG Amsterdam).

Zoals te lezen valt op een van de grafstenen in de kerk is het huidige kerkje op de plaats gekomen van een ongeveer 100 jaar oud kerkje (van 1651).

Tekst op de steen:

Hier leijt begraven Cornelis Kolles van Driehuijsen is in Zuidschermer geweest Schepen en Vroetschap, en Heemraad van de Uitwaterende sluijsen in Kennemerland en Westvriesland. Hij heeft Suijtschermer kerk gestight en oock het Schermer gerechtplaats. Hij is gerust Anno 1657, was 67 jaar.

Op de steen boven de ingang van de kerk staat dat de eeste steen op 15 juni 1762 gelegd werd door de zoon van dominee David van der Hammen, de vijfjarige David Leonardus van der Hammen, die later zijn vader als dominee opvolgde. De maker van dit gedicht is dominee Adrianus Wolff, de echtgenoot van Betje Wolff.

 
Steen boven de ingang van de kerk in Grootschermer.

Het interieur van het huidige kerkje is grotendeels afkomstig uit het kerkje van 1651.

 
De preeksstoel in de kerk van Grootschermer.

Een opsomming van het interieur:

• Een schitterende zeskantige preekstoel (daterend uit ongeveer 1620) met vijf Oud-Testamentische voorstellingen.
  Hieronder de preekstoel met de panelen 1 tot en met 5; nummering van links naar rechts staande voor de preekstoel met de rug naar het orgel. Paneel 6 is onzichtbaar omdat het aan de achterkant van de preekstoel zit.

• De koperen doopboog op het eiken doophek met het gemeentewapen tussen dolfijnen.
• De twee predikstoellezenaars.
• De voorzangerslezenaar.
• De koperen kaarskronen (één met 12 blakers en twee met 6)
• Het doopbekken
• Twee kaarsenhouders met blaker
• De rondboogvensters
• Het fraaie orgel dat dateert uit 1864 en dat gebouwd is door F. Naber en gerestaureerd van 1978 tot 1980 door orgelbouwer Vermeulen uit Alkmaar.

Orgel

Vanaf 1970
Met ingang van 1 januari 1978 werd Grootschermer met Schermerhorn gecombineerd, de andere combinaties waren Noordschermer (Stompetoren)/Oterleek en Zuidschermer / Driehuizen. In ieder van deze combinaties had ieder dorp een afzonderlijke kerkeraad, maar er was één predikant per combinatie.

Van 1978 tot 1980 werd de kerk in Grootschermer grondig gerestaureerd. De toren werd helemaal vernieuwd, de torenhaan (van de kerk uit 1651!!) geeft als vanouds de windrichting aan en de klok slaat weer op de hele en halve uren. Het 17e eeuwse uurwerk is prachtig gerestaureerd. De wijzerplaat aan de oostkant is groter om de tijdsaanduiding zichtbaar te maken voor de werkers in de Eilandspolder.

Op vrijdag 31 oktober 1980 vond de openingsceremonie plaats van het gerestaureerde kerkgebouw en op zondag 2 november 1980 de weer-in-gebruik-nemings-kerkdienst met als voorganger Ds. J.D.Kila. Op 1 januari 1983 werden Grootschermer, Schermerhorn. Stompetoren, Oterleek, Zuidschermer en Driehuizen samengevoegd tot één gemeente, de gemeente 'Schermer', met één predikantsplaats.

Sinds 1970 bestaat er een nauwe samenwerking tussen de gereformeerde en de hervormde kerken, dit resulteerde in 1995 tot het ontstaan van de Samen Op Weg (S.O.W.) gemeente Schermer e.o. Eén keer per jaar vindt er nu nog een kerkdienst plaats in het Grootschermer kerkje.

De Stichting tot Behoud en Exploitatie van de Dorpskerk te Grootschermer zorgt op een goede manier voor het onderhoud en daarmee de instandhouding van de kerk. Op een heel creatieve manier zorgt zij, door het organiseren van activiteiten, dat er geld binnenkomt. Zo vinden er in de zomermaanden exposities plaats, waarbij een deel van de verkoopopbrengst naar de kerk gaat. Beroemd zijn verder de 'Podium onder de Toren' avonden met concerten en cabaretvoorstellingen. De kerk kan ook gehuurd worden voor lezingen, jubilea, reünies en dergelijke.